Migrena: co to właściwie jest i dlaczego to nie zwykły ból głowy

Jeśli kiedykolwiek usłyszałeś, że „to tylko ból głowy, weź tabletkę i przejdzie”, wiesz już, jak łatwo zlekceważyć migrenę. A migrena nie jest ani przewrażliwieniem, ani wymysłem, ani karą za zbyt intensywny tydzień. To choroba neurologiczna — przewlekłe schorzenie mózgu, w którym układ nerwowy nadmiernie reaguje na bodźce, a napady wracają w sposób powtarzalny i często dezorganizują całe dni.

Migrena należy do najczęstszych chorób neurologicznych i dotyczy znaczącej części populacji na całym świecie. Wyraźnie częściej występuje u kobiet, co wiąże się między innymi z wpływem zmian hormonalnych. Bardzo często zaczyna się w młodym wieku i towarzyszy człowiekowi latami — z okresami spokoju i okresami nasilenia. Dobra wiadomość jest taka, że migrenę można poznać, nauczyć się jej rytmu i realnie ograniczyć jej wpływ na życie.

Czym różni się migrena od zwykłego bólu głowy

Napięciowy ból głowy zwykle obejmuje całą głowę, bywa tępy, uciskający, przypomina zakładanie ciasnej opaski i najczęściej pozwala funkcjonować. Migrena wygląda inaczej. Ból jest zazwyczaj jednostronny, pulsujący lub tętniący, o średnim albo dużym natężeniu, i wyraźnie nasila się przy aktywności — wystarczy wejście po schodach, szybszy spacer czy nawet schylenie się.

Do bólu dołączają objawy towarzyszące: nadwrażliwość na światło i dźwięk, czasem także na zapachy, nudności, a u części osób wymioty. Dlatego w czasie napadu tak bardzo chce się schować w ciemnym, cichym pokoju. Nieleczony napad trwa zwykle od kilku godzin do nawet 72 godzin, a to zupełnie inna skala niż krótki ból głowy po nieprzespanej nocy.

Cztery fazy napadu

Migrena rzadko pojawia się „z nicości”. Napad ma zwykle swój przebieg, który da się nauczyć rozpoznawać — a to bardzo praktyczna umiejętność, bo wcześniejsza reakcja zwykle działa lepiej.

Faza zwiastunów (prodromalna)

Może wyprzedzać ból o kilka godzin, a nawet o dzień lub dwa. Pojawia się rozdrażnienie albo nadmierna senność, trudności ze skupieniem, ziewanie, sztywność karku, wzmożony apetyt lub zachcianki na konkretne produkty, zatrzymywanie wody w organizmie. Wiele osób dopiero po latach zauważa, że te sygnały były zawsze.

Aura

Aura występuje tylko u części osób z migreną — większość ma napady bez aury. Najczęściej dotyczy wzroku: migoczące punkty, zygzaki, jasne plamy lub ubytki w polu widzenia. Może też przybierać formę drętwienia i mrowienia twarzy czy ręki albo przemijających trudności w mówieniu. Objawy zwykle narastają w ciągu kilku minut i ustępują w ciągu godziny.

Faza bólu

To właściwy napad: pulsujący ból, nadwrażliwość na bodźce, nudności, brak możliwości normalnego działania. Trwa od kilku godzin do trzech dni.

Faza ponapadowa

Gdy ból ustępuje, często zostaje uczucie „migrenowego kaca” — zmęczenie, spowolnienie, mgła w głowie, obniżony nastrój albo, u niektórych, wyraźna ulga i przypływ energii. Ta faza może trwać nawet kilkanaście godzin i warto ją uwzględnić w planach.

Najczęstsze czynniki wywołujące

Wyzwalacze są indywidualne i zwykle działają w połączeniu — sam jeden czynnik często nie wystarcza, ale kilka nałożonych na siebie już tak. Do najczęściej wymienianych należą:

• stres, a bardzo często również spadek napięcia po stresie (napady w weekend lub na początku urlopu),
• nieregularny sen: zbyt krótki, zbyt długi albo o zmiennych godzinach,
• pomijanie posiłków i długie przerwy między nimi,
• odwodnienie i zbyt mała ilość wypijanych płynów,
• alkohol, zwłaszcza czerwone wino,
• zmiany hormonalne związane z cyklem miesiączkowym,
• zmiany pogody i ciśnienia atmosferycznego,
• silne bodźce: jaskrawe lub migające światło, hałas, intensywne zapachy,
• nadmiar kofeiny, ale też jej nagłe odstawienie.

Nie chodzi o to, by wyeliminować wszystko z tej listy. Chodzi o to, by rozpoznać własne wzorce i pilnować przede wszystkim tych czynników, które w twoim przypadku faktycznie się powtarzają.

Co możesz zrobić podczas napadu

• Reaguj na wczesne objawy — działanie na początku napadu zwykle przynosi lepszy efekt niż czekanie, aż ból w pełni się rozwinie.
• Jeśli możesz, przenieś się do ciemnego i cichego pomieszczenia i ogranicz bodźce.
• Pij wodę małymi łykami, szczególnie gdy pojawiają się nudności.
• Wypróbuj chłodny okład na czoło, kark lub skroń.
• Leki przeciwbólowe przyjmuj zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty oraz ulotką.
• Uważaj na nadużywanie leków przeciwbólowych — zbyt częste stosowanie może prowadzić do bólu głowy z odbicia, czyli bólu wywołanego samym leczeniem. Jeśli sięgasz po tabletki wiele razy w miesiącu, porozmawiaj o tym z lekarzem.

Jak sobie pomóc na dłuższą metę

Poza gaszeniem pożarów warto pracować nad tym, żeby napadów było mniej. Najlepiej zacząć od dzienniczka migrenowego: zapisuj daty i godziny napadów, nasilenie bólu, objawy, sen, posiłki, stres i przyjęte leki. Po kilku tygodniach zaczynają się z tego wyłaniać wzorce, których wcześniej nie było widać.

Duże znaczenie ma regularny rytm dnia: stałe godziny snu i budzenia się, posiłki bez wielogodzinnych przerw, odpowiednie nawodnienie. Pomaga też umiarkowany, regularny ruch — spacery, pływanie, spokojna jazda na rowerze — oraz świadome ograniczanie tych wyzwalaczy, które rozpoznałeś u siebie. Jeśli napady są częste, długie lub bardzo uciążliwe, warto porozmawiać z lekarzem o leczeniu profilaktycznym, czyli przyjmowanym stale, żeby zmniejszyć liczbę i nasilenie napadów. Taki plan zawsze ustala się indywidualnie.

Kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza

Niektóre objawy wymagają pilnej oceny i nie należy ich przeczekiwać:

• nagły, bardzo silny ból głowy, narastający w ciągu sekund, tak zwany „piorunujący”,
• ból z gorączką i sztywnością karku,
• ból z objawami neurologicznymi: osłabieniem kończyn, zaburzeniami mowy, widzenia lub równowagi,
• ból, który pojawił się po urazie głowy,
• wyraźna zmiana charakteru dotychczasowego bólu,
• napady, które stają się coraz częstsze lub coraz silniejsze.

Po diagnozę warto zgłosić się także wtedy, gdy ból głowy po prostu utrudnia ci pracę, naukę i codzienne życie. Migrena jest chorobą, którą można leczyć, a nie stanem, który trzeba znosić w milczeniu.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. W sprawie diagnozy i leczenia skontaktuj się z lekarzem, który oceni twoją sytuację indywidualnie.